NSNA Đỗ Kha

Phóng Viên (PV): Theo ông, những điểm đến, những vùng địa danh mà VN - VĐTÂ chọn lựa trong hành trình trải nghiệm đã đủ nói lên vẻ đẹp tiềm ẩn của vịnh Hạ Long hay chưa? Nếu được chọn một điểm đến ưa thích, chú sẽ chọn nơi nào?

NSNA Đỗ Kha:  Nếu nói đến từ “tiềm ẩn”, có nghĩa là chưa nói được bao nhiêu, cũng có nghĩa là còn phải tiếp tục khám phá rất nhiều. Có thể do thời lượng có hạn, nên hành trình này cũng mới chỉ đến một số điểm chính, và còn quá ít ỏi so với những gì mà tôi biết về Hạ Long. Ngay cả những gì tôi biết  về Hạ Long cũng vẫn còn “rất chủ quan, là xa vời lắm” so với hiện thực. Hạ Long có gần hai ngàn đảo đá, nếu để mỗi người tự mình khám phá sẽ cần không biết bao nhiêu là cuộc "viễn du"... Mỗi lần đi sáng tác trên Vịnh Hạ Long,  tôi tìm thấy rất nhiều cái mới trên một điểm đến. Hãy khám phá vẻ đẹp Hạ Long bằng chính sự cảm thụ của mình. Với tôi, Hạ Long không bao giờ chỉ có một điểm đến ưa thích. Là tất cả đấy bạn ạ!

PV:  Đã từng có nhận xét: Vịnh Hạ Long là tác phẩm của thiên nhiên, cảnh đẹp biến đổi theo góc nhìn không gian và thời gian... Ông có nhận xét gì về điều này? Hình ảnh nào của Vịnh Hạ Long để lại cho ông nhiều cảm xúc nhất?

NSNA Đỗ Kha:  Đúng đấy. Ở trên tôi đã nói: Hãy khám phá vẻ đẹp Hạ Long bằng chính sự cảm thụ của mình... Ví như hòn Trống Mái (còn gọi là Hòn Gà Chọi), người ta đến Sầm Sơn là để chiêm ngưỡng hai hòn đá như đôi chim (hay đôi gà) còn đến Hạ Long để nhìn đôi hòn núi đá với tất cả vẻ đẹp của thiên nhiên hoà quyện: Trong ánh bình minh rực rỡ; trong nắng trưa với mây trời vần vũ và biển cả sôi động lúc triều dâng, là đôi bạn tựa nhau chống trọi  với bão giông biển cả; có lúc lại là đôi tình nhân thầm thì trong tiết xuân ấm áp... Đấy, Hạ Long là thế! Ở mỗi góc độ, mỗi làn mây, lượn sóng, mỗi tia nắng, thậm chí một chút gió thoảng qua cũng làm làn nước xao động... Hàng chục, thậm chí hàng trăm "tác phẩm" biến đổi trong một giờ, một ngày, một mùa, có khi vẫn chỉ ở nôi ấy, cảnh ấy... Có đồng nghiệp nhận xét về tôi : Ở chỗ X này, chỉ cần một vài bức ảnh thôi là đủ! Tôi trả lời: Tôi đã công bố không dưới một chục tác phẩm ở nơi này. Nhưng nếu tôi còn sáng tác, tôi sẽ không ngần ngại quay trở lại... Hình ảnh nào để lại cho tôi nhiều cảm xúc à? Tôi không ngần ngại trả lời với vẻ nuối tiếc: Đó là hình ảnh những con thuyền với cánh buồm nâu dân dã, những vàng lưới treo sau mỗi chuyến đi biển, và tất nhiên cả với những người dân chài mặn mùi nắng và gió biển: Họ là chủ nhân đích thực của vịnh Hạ Long! Không có những cánh buồm nâu dân dã, không có những vàng lưới treo đẹp như những bức tranh lụa cổ… Cơ giới hóa và hiện đại hóa những con thuyền, ni lông hoá những vàng lưới đánh bắt cá đã nhanh chóng xoá đi một nửa tâm hồn của Hạ Long huyền diệu. 

PV: Theo ông, cuộc sống đơn sơ, mộc mạc nhưng độc đáo đầy chất văn hoá - và ý nghĩa tâm linh... của người dân vạn chài có là một yếu tố làm nên vẻ đẹp tiềm ẩn của vịnh Hạ Long?

NSNA Đỗ Kha:   Thiếu sự mộc mạc, giản dị ấy, họ không thể sống và tồn tại trong hoàn cảnh khắc nghiệt của thiên nhiên... Một con thuyền nhỏ, đồng nghĩa với một tổ ấm, một gia đình và con thuyền ấy cũng chính là cả gia tài của họ. Ở nhiều vùng, từ làng đảo Hà Nam - Yên Hưng ra đến Hạ Long... người dân chài vẫn duy trì tục lễ cúng Gia tiên, lễ cúng Thuỷ thần, thờ Thánh mẫu, thờ Đức thánh (Trần Hưng Đạo) cùng các gia tướng lập nhiều kỳ tích với đất nước, với từng vùng đất nơi đây. Họ còn thờ Cá Ông (Cá voi ), cá He (cá He chứ không phải là cá Heo), hoặc lễ vái ở những nơi cửa biển cầu xin thần linh phù hộ mỗi khi ra khơi được an toàn, và tạ ơn vì đành bắt được nhiều cá khi trở về... Hằng năm, các làng chài đều tổ chức bơi chải mang ý nghĩa ôn lại thời oanh liệt của tổ tiên xưa đánh thắng giặc ngoại xâm và cũng để luyện tay chèo tay võ. Nói tóm lại, người dân chài Hạ Long từ bao đời đã có một đời sống văn hoá truyền thống phong phú, sống mộc mạc giản dị, có đời sống tâm linh lành mạnh và thành kính với tổ tiên. Đó đích thực là một nét văn hóa Hạ Long chứa đầy tiềm ẩn.  

PV:  Vịnh Hạ Long đang được quảng bá trên sóng CNN, nhưng dưới góc nhìn của một NSNẢ ông thấy Vịnh Hạ Long còn có những tiềm năng gì mà chưa được khám phá? Cơ sở vật chất, cách thức quảng bá về Vịnh Hạ Long theo ông đã đạt yêu cầu chưa hay còn có những điểm yếu cần khắc phục?

NSNA Đỗ Kha: Đã có nhiều tuyến du lịch khá hấp dẫn, nhưng cũng có tuyến còn nghèo nàn, đơn điệu. Hãy thử hình dung xem, du khách tốn tiền tốn của, lận đận từ các phương trời Âu- Á , từ mọi miền đất nước đến đây, chỉ để đi có vài giờ, ngó qua vài hang động, được nhìn dăm ba hòn đảo (có tên tuổi) lại quay về thì sự cảm nhận của họ đối với Vịnh Hạ Long sẽ như thế nào? Tôi đã đọc được nỗi thất vọng của một số người trong một vài hành trình đến Hạ Long. Tôi không có con mắt nhìn của người làm quản lý, nên việc đầu tư, xây dựng cơ sở vật chất, tôi không dám lạm bàn, chỉ xin nhận xét: Việc đầu tư, tư liệu, chất xám cho quảng bá Vịnh Hạ Long còn quá đơn sơ... Tôi đã chứng kiến cảnh du khách mỉm cười không có vẻ gì là đồng tình khi người thuyết minh chỉ chiếc đèn Laze đỏ lên một vài hòn đá to chưa bằng cái nón trên tận nóc hang cao vài ba chục mét mà mô tả đó là Nàng Bạch Tuyết hay Nàng tiên giáng thế... Sao người ta không viết những bài thuyết minh chỉ ra những tác phẩm điêu khắc thiên nhiên siêu phàm từ những cột đá hoặc nhũ đá kỳ vĩ đang sừng sững trước mắt du khách: Những nhũ đá mang hình nhiều cặp vú để khách liên tưởng đến truyền thuyết Âu Cơ với chiếc bọc trăm trứng? Hay khát vọng của đá với chiếc vú đá đẫy đà nhô lên hướng đến khát vọng của con người? Việc quảng bá về du lịch Hạ Long mấy năm gần đây làm đã khá hơn, sôi nổi, rầm rộ... Song mới chỉ được bề nổi, sau mấy ngày lại rơi vào im lặng... Du khách đến Hạ Long, dư luận báo chí cho biết, họ chỉ dừng chân ít ngày; và khi đã đi rồi thì ít muốn trở lại. Vì sao? Họ xem gì, chơi gì, sau khi đã đi vịnh Hạ Long? Gần như không có! Tôi có dịp đến một vài vùng du lịch nước ngoài, họ khéo làm lắm, chỉ một vài cái khe, con suối, họ có thể tạo nên một Tour du lịch khép kín, từ vui chơi tĩnh dưỡng đơn giản đến cả khu thiên nhiên dành cho tuần trăng mật. Ở Hạ Long, ngoài ca dao cổ trữ tình như tôi đã dẫn ở trên, còn có cả một kho tàng truyền thuyết và huyền thoại về vịnh Hạ Long, gắn với những kỳ tích chống giặc ngoại xâm. Sao ta không dựng nổi những tích ấy trên cái nền sân khấu được ghép từ những con phà từ lâu đã ngủ yên bên bờ vịnh? Còn trên bờ du khách tản mát đứng xem? Cảnh tượng này liệu lãng mạn, hay viển vông? Ý tưởng này, việc làm này dành cho ngành du lịch và văn hoá tỉnh nhà tham khảo.

 PV: Để nói thêm một câu về vẻ đẹp của vịnh Hạ Long, ông sẽ nói gì?